สีสันสามผี วิถีแห่งเมืองเลย
ผีตาโขน ผีขนน้ำ และผีบุ้งเต้า สามหน้ากาก สามอำเภอ ที่คนเลยช่วยกันรักษาไว้
ผีตาโขนที่ด่านซ้าย ผีขนน้ำที่เชียงคาน และผีบุ้งเต้าที่ภูเรือ สามวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ชาวจังหวัดเลยร่วมกันอนุรักษ์ไว้ให้ดำรงคงอยู่
ภายใต้หน้ากากที่เชื่อมความศรัทธา ความเชื่อ และวัฒนธรรมเข้าไว้ด้วยกัน เกิดเป็นเทศกาลและประเพณีที่ทำให้เมืองเลยเป็นที่รู้จัก ทุกปีมีนักท่องเที่ยวจากหลายสารทิศเดินทางมาชมการละเล่นผีตาโขนที่อำเภอด่านซ้าย ผีขนน้ำที่อำเภอเชียงคาน และผีบุ้งเต้าที่อำเภอภูเรือ สามผี สามวัฒนธรรมท้องถิ่น ที่คนเลยช่วยกันรักษาไว้
ผีตาโขน พี่ใหญ่แห่งด่านซ้าย
ในบรรดาสามผี ที่โดดเด่นเปรียบเหมือนพี่ใหญ่คือการละเล่นผีตาโขน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของงานประเพณีบุญหลวง อำเภอด่านซ้าย นอกจากช่วยสืบสานศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นแล้วยังสร้างรายได้ให้หลายชุมชนในพื้นที่
ตำนานเล่าว่าผีตาโขนเกิดจากเหล่าภูตผีที่ศรัทธาในบารมีของพระเวสสันดร เมื่อท่านหมดเคราะห์เสด็จออกจากป่ากลับเข้าเมือง บรรดาภูตผีก็ตามมาส่งด้วยความอาลัย พอถึงเมืองก็มีการละเล่นสนุกสนาน จึงเป็นที่มาของคำว่าผีตามคน หรือผีตาโขน
งานจัดขึ้นพร้อมประเพณีบุญหลวง ราวปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นเดือนกรกฎาคม วันแรกเป็นวันแห่องค์เจ้าพ่อกวนจากหน้าบ้านเจ้าพ่อกวนไปยังวัดโพนชัย วันที่สองเป็นขบวนแห่ผีตาโขนจากที่ว่าการอำเภอไปวัดโพนชัย โดยชาวด่านซ้ายหลายหมู่บ้านแต่งชุดผีตาโขนมาร่วมขบวน และวันสุดท้ายมีเทศน์มหาชาติ
เมื่อถึงวันงาน แต่ละคนจะง่วนอยู่กับการเตรียมหน้ากาก เครื่องแต่งกาย และเครื่องประกอบการละเล่น คาดเอวด้วยหมากกะแหล่งที่ส่งเสียงกรุ๊งกริ๊ง สวมหน้ากาก แล้วถืออาวุธประจำกายไว้หยอกล้อกับผู้คนระหว่างขบวน รูปแบบและสีสันของหน้ากากค่อย ๆ เปลี่ยนไปตามกาลเวลา พร้อมกับมูลค่าที่สูงขึ้น จากผีที่ดูน่าเกรงขาม กลายเป็นผีที่สร้างสีสันและดึงดูดนักท่องเที่ยว
ผีขนน้ำ แมงหน้างามแห่งนาซ่าว
ผีขนน้ำไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าเกิดขึ้นเมื่อใด รู้เพียงว่าสืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษ ชาวบ้านเชื่อว่าหากไม่จัดพิธีผีขนน้ำในช่วงแรม 1-3 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี ฝนจะไม่ตกตามฤดูกาล น้ำท่าจะไม่พอทำนา จึงช่วยกันรักษาประเพณีนี้ไว้
คุณวิชิต ทำทิพย์ รองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลนาซ่าว ผู้มีประสบการณ์ทำหน้ากากผีขนน้ำ เล่าว่าผีขนน้ำมีอีกชื่อว่า “แมงหน้างาม” หน้ากากทำจากไม้เนื้ออ่อนอย่างไม้ต้นนุ่นและไม้พญาสัตบรรณ วาดใบหน้าให้คล้ายวัวควาย ดวงตาและจมูกโต ปากยิ้มเห็นฟัน ลวดลายบนหน้าเป็นลายบัวเครือและลายผักแว่น ด้านบนตรึงด้วยหวายโค้งเหมือนเขาควาย ประดับกระดาษสีสด ส่วนชุดใช้เศษผ้าหลากสีตัดเป็นริ้วแทนขนสัตว์ แต่งได้ทุกเพศทุกวัย และเก็บไว้ใช้ใหม่ได้ทุกปี
มาถึงเชียงคานแล้วยังมีที่เที่ยวให้แวะอีกหลายแห่ง ทั้งถนนคนเดินเชียงคานที่โดดเด่นด้วยประเพณีใส่บาตรข้าวเหนียวยามเช้า คาเฟ่และร้านอาหารพื้นถิ่น เส้นทางปั่นจักรยานเลียบแม่น้ำโขง และล่องเรือชมสองฝั่งโขง ส่วนแลนด์มาร์กที่ไม่ควรพลาดคือสกายวอล์กพระใหญ่ภูคกงิ้ว ริมชายแดนไทย-ลาว มองเห็นแม่น้ำเหืองที่ไหลมาบรรจบแม่น้ำโขง ปลายฝนต้นหนาวชมหมอกได้สวยงาม
ผีบุ้งเต้า น้องเล็กแห่งภูเรือ
ผีบุ้งเต้าเป็นน้องเล็กที่เพิ่งถือกำเนิดได้ไม่นาน แต่ด้วยหน้าตาบ้องแบ๊วและสีสันสดใสไม่แพ้รุ่นพี่ ก็ทำให้หลายคนได้รู้จักบ้านไฮตาก อำเภอภูเรือ ซึ่งไม่ได้เป็นแค่หมู่บ้านกลางทิวเขาที่วิวสวย
ผีบุ้งเต้าไม่มีตำนานยาวนานเหมือนผีรุ่นพี่ แต่เกิดจากความเชื่อและความศรัทธาในพุทธศาสนาของคนในพื้นที่ ที่หยิบพืชพรรณซึ่งมีอยู่มากมาใช้ให้เกิดประโยชน์ ชื่อ “ผี” ได้แรงบันดาลใจจากผีตาโขนและผีขนน้ำ ส่วน “บุ้งเต้า” มาจากคำว่าธุงหรือตุง ผสมกับบั้งน้ำเต้าที่นำมาใช้ทำหน้ากาก
ทุกวันที่ 15 เมษายนของทุกปี จะมีขบวนแห่สรงน้ำพระพุทธนาวาบรรพตบนยอดภูเรือ เริ่มขบวนที่วัดโพธิ์ชัย มีทั้งการแห่ต้นผึ้งและแห่ธุง ในขบวนมีคนสวมหน้ากากผีบุ้งเต้าสร้างสีสัน ชาวบ้านจะนำน้ำอบน้ำปรุงใส่ผลน้ำเต้าแห้งขึ้นไปสรงน้ำพระเพื่อความเป็นสิริมงคล
เช้าสุดท้ายบนยอดภูเรือ
มาภูเรือทั้งทีต้องไม่พลาดพระอาทิตย์ขึ้นที่อุทยานแห่งชาติภูเรือ เช้าวันสุดท้ายเราขึ้นไปยังยอดภูเรือซึ่งสูงจากระดับทะเลปานกลาง 1,365 เมตร รอชมแสงแรกที่จุดชมวิว สายลมเย็นพัดพาหมอกราวลอนคลื่นไหลเข้าห่มทิวเขาเบื้องหน้าจนดูคล้ายภาพวาด รอบตัวแวดล้อมด้วยมอส เฟิน กุหลาบป่า กล้วยไม้ และต้นสนสามใบ
เลยจุดชมวิวไปอีกนิดเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธนาวาบรรพต พระพุทธรูปปางมารวิชัย สิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำอำเภอภูเรือและศูนย์รวมจิตใจของคนในพื้นที่
สำหรับคนที่ชอบเดินป่า บริเวณด่าน 2 มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติเฉลิมพระเกียรติ ผาโหล่นน้อย-ยอดภูเรือ ให้เดินเพลิน ๆ การขึ้นยอดภูเรือสะดวก จอดรถที่ลานจอดด่าน 2 แล้วมีรถสองแถวบริการตั้งแต่เช้าจรดเย็น ค่าโดยสารคนละ 20 บาท
อยากพักค้างคืนใช้บริการบ้านพักอุทยานแห่งชาติภูเรือหรือลานกางเต็นท์ภูสนได้ สอบถามศูนย์บริการนักท่องเที่ยว โทรศัพท์ 0 8850 95299 ส่วนกิจกรรม One Day Trip เที่ยวน้ำตกห้วยไผ่ ต้องจองล่วงหน้าและมีเจ้าหน้าที่นำทาง เดินป่าราว 2.5 กิโลเมตร เปิดเสาร์-อาทิตย์ ติดต่อเฟซบุ๊ก อุทยานแห่งชาติภูเรือ – Phu Ruea National Park หรือโทรศัพท์ 0 8722 56470
ธีรพัฒน์ บุปผาพิบูลย์ – ภาพ
7 ตุลาคม 2568
