#ธรรมชาติ ภูผาม่าน กับนาฏกรรมบนฟากฟ้ายามสนธยา กนกภรณ์ เดชสองชั้น เรื่อง วรรณชนก สุวรรณกร ภาพ เย็นย่ำยามตะวันกำลังจะลาลับขอบฟ้า อาจหมายถึงช่วงสิ้นสุดเวลาทำงานของผู้คนส่วนใหญ่ รวมทั้งสัตว์นานาชนิดที่ออกหากินในช่วงกลางวัน แต่สำหรับสิ่งมีชีวิตบางสายพันธุ์ นี่คือสัญญาณเริ่มต้นชีวิตในค่ำคืนใหม่ที่เวียนมาถึงอีกครั้ง หลังจากดวงตะวันคล้อยต่ำจนลงแตะขอบฟ้าได้ไม่นาน ก็เริ่มมองเห็นกลุ่มก้อนสีดำบินโผล่พ้นขึ้นมาจากยอดเขาเป็นกลุ่มแรก เริ่มแล้วสินะ ลมหายใจของภูผาม่านยามราตรี ช่วงเวลาหลังเลิกงาน เราเลือกที่จะไปเที่ยวที่อำเภอภูผาม่าน อำเภอเล็ก ๆ ของจังหวัดขอนแก่น เดินทางผ่านตัวอำเภอออกไปอีกประมาณ 3 กิโลเมตร ก็ถึงจุดหมายที่บริเวณนาข้าวข้างทาง ซึ่งสามารถมองเห็น “ภูผาม่าน” ภูเขาหินปูนขนาดใหญ่ที่มีหน้าผาสูงชันตั้งตระหง่านห่างออกไปราว 1 กิโลเมตร เป้าหมายในการมาเยือนของเราในครั้งนี้ไม่ได้อยู่ที่การชื่นชมทัศนียภาพอันโดดเด่นของหน้าผาสูงตระหง่านเพียงอย่างเดียว แต่เป้าหมายที่แท้จริงอยู่ที่ “ฝูงค้างคาวปากย่น” ที่ยังคงหลบพักผ่อนอยู่ในเถื่อนถ้ำอันมืดมิด ซึ่งทอดตัวเป็นโพรงลึกเข้าไปในผาหินเบื้องหน้า หลังจากรอคอยให้แสงยามสนธยาปรากฏ ในที่สุดการรอคอยของเราก็ได้สิ้นสุดลง เมื่อดวงตะวันคล้อยต่ำลงจนเริ่มแตะกับเส้นขอบฟ้า พร้อมกับความมืดยามราตรีได้เริ่มเข้ามาเยือน เสียงเรียกอย่างตื่นเต้นของเพื่อนร่วมงานคนหนึ่งก็ดังขึ้น พร้อมกับชี้ให้เรามองไปยังท้องฟ้าเหนือยอดเขาของภูผาม่าน ภาพแรกที่ปรากฏแก่สายตาคือ วัตถุสีดำสุดสายตากำลังบินรวมกลุ่มใกล้เข้ามาจากภูเขาสูงตระหง่านเบื้องหน้า ติดตามด้วยค้างคาวปากย่นชุดต่อมาที่พากันบินออกมาจากปากถ้ำ พวกมันบินติดตามกันเป็นสายยาวดำทะมึนต่อเนื่องกันอย่างไม่ขาดสายจนผ่านข้ามหัวในบริเวณทำเลที่เราเฝ้ามองอยู่ บางจังหวะมองเห็นเป็นเกลียวคลื่นที่มีชีวิตนับหมื่นนับแสนบินรวมกลุ่มกันอยู่ในนั้น บางจังหวะโยกย้ายส่ายไปมา มองคล้ายกับงูยักษ์กำลังเลื้อยอยู่บนท้องฟ้า เป็นภาพที่น่าตื่นตาตื่นใจจากนาฏกรรมบนท้องฟ้า ที่ฝูงค้างคาวนับแสนนับล้านตัวได้แสดงให้เราเห็นอยู่อย่างต่อเนื่องไม่ต่ำกว่า 10 นาที จนฝูงเริ่มบางตา ค้างคาวปากย่นและค้างคาวชนิดอื่น ๆ เป็นสัตว์ที่ค่อนข้างอาภัพ หลายคนยังมีทัศนคติที่ไม่ดีต่อค้างคาว อาจด้วยรูปร่างหน้าตาที่น่ารังเกียจ น่ากลัว และเป็นสัตว์ที่ออกหากินยามค่ำคืน พวกมันมักถูกมองข้ามถึงความสำคัญในหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายจากธรรมชาติ ฝูงค้างคาวปากย่นจำนวนนับแสนนับล้านตัวนี้ เป็นหนึ่งในสัตว์ที่มีส่วนสำคัญในการควบคุมประชากรแมลงให้เกิดความสมดุลในระบบนิเวศ ทั้งแมลงในป่าและตามพื้นที่เกษตรกรรม ลองคิดดู ค้างคาวแต่ละตัวสามารถจับแมลงกินเป็นอาหารได้ราว 500-1,000 ตัว ภายใน 1 ชั่วโมง ถ้าค้างคาวจากถ้ำแห่งนี้มีจำนวน 1 ล้านตัว จะช่วยควบคุมแมลงได้จำนวนเท่าไหร่ในแต่ละค่ำคืน จากทัพหน้าที่ออกมา ทัพหลังบินเลื้อยตามมาเป็นสาย บางช่วงบินออกซ้าย บางช่วงบินไปทางขวา และเริ่มแตกฝูงกระจายกันออกหาเหยื่อ บางตัวบินโฉบลงมาจับแมลงเป็นอาหารมื้อแรกของค่ำคืน จนถึงฝูงสุดท้ายที่บินปิดท้ายขบวน พวกมันจึงเริ่มบินกระจายไปทั่วท้องฟ้าเป็นเส้นสายบาง ๆ ในขณะที่ความมืดเริ่มเข้าปกคลุมจนแทบมองอะไรไม่เห็น สีของมันกลมกลืนไปกับความมืดยามรัตติกาล แสงสุดท้ายของวันได้ลาจากไปพร้อมกับดวงตะวันที่ลับฟ้า แต่ค้างคาวปากย่นกำลังเริ่มวัฏจักรของชีวิต พวกมันแค่เริ่มทำหน้าที่ของตัวเอง มันอาจจะบินกลับที่พักในช่วงกลางดึก หรืออาจจะเป็นเช้ามืดของวันต่อไป หลังจากบรรจุแมลงไว้เต็มท้องแล้วก็เป็นได้ Post Views: 105 18/06/67 เวลา 09:21 น. บทความที่เกี่ยวข้อง ปลานกขุนทองแดง (Floral Wrasse) ในห้วงของความลึก ณ บริเวณจุดดำน้ำใกล้กับอ่าวช่องขาด บริเวณหมู่เกาะสุรินทร์ จังหวัดพังงา ผมใช้เวลาส่วนใหญ่ของการดำน้ำไล่ไปตามบริเวณพื้นทรายซึ่งอยู่ห่างออกมาจากแนวลาดชัน (Reef Slope) ของแนวปะการัง ปลาเฉี่ยวหิน สมัยที่ผมยังเป็นเด็ก เมื่อเกือบ 40 ปีก่อน ผมเคยไปยืนดูปลาในตู้ปลาในร้านข้างบ้าน ริมถนนสุขุมวิท แล้วก็ตื่นตาตื่นใจกับปลาตัวเล็ก ๆ สีเงิน ๆ ฝูงหนึ่ง คนขายเรียกมันว่าปลาบอร์เนียว ซึ่งในตอนนั้นผมก็ไม่รู้หรอกว่าบอร์เนียวคืออะไร Pygmy Squid นักล่าตัวจิ๋วในแนวน้ำตื้น ปลาหมึกแคระ หรือปลาหมึกจิ๋ว เป็นปลาหมึกในกลุ่ม Idiosepius ที่พบอย่างน้อย 6 สายพันธุ์ทั่วโลก และที่น่าสนใจก็คือมีสายพันธุ์ชนิดที่มีรายงานพบใหม่จากประเทศไทยอยู่ชนิดหนึ่ง